• Hafan
  • Amdanai
  • Y wasg
  • Areithiau
  • Lluniau
  • Ffilmiau
  • Dolenni i wefannau eraill
  • Yr Academi Heddwch, Caerfyrddin
    Tachwedd 20ain 2009

    Diolch.

    Cynhadledd undydd diddorol iawn heddiw gan y Blaid yn edrych ar bolisiau diogelwch yn cynnwys yr Academi Heddwch.

    Sbardunwyd y syniad o Academi Heddwch gan y sioc ar siom a fynegwyd gan lawer o bobl pan gyhoeddwyd bod Academi Milwrol yn cael ei adeiladu yn Sain Tathan, bro Morgannwg. Mae Sain Tathan yn gynllun PFI anferth preifateiddio hyfforddiant milwrol trwy Brydain ai ganoli ar un safle. Bydd y cynllun yn cael ei rheoli gan y Weinyddiaeth Amddiffyn ond bydd y consortiwm Metrix yn darparur hyfforddiant. Mae gan Metrix 13 o bartneriaid yn cynnwys Laing ORourke, QinetiQ, Raytheon ac Augusta Westland sydd a chysylltiadau amlwg ar diwydiant arfau. Arbed arian oedd amcan y llywodraeth ond gwneud arian yw amcan y cwmniau, wrth gwrs.

    Er bod na lawer o lobio, ac aelodau seneddol Llafur yn enwedig yn gweithion galed i sicrhau bod Metrix a Sain Tathan yn ennill y bid, doedd dim llawer o ymwybyddiaeth bod y broses yn mynd ymlaen. Doedd dim trafodaeth neu bleidlais yn Nhyr Cyffredin a doedd dim ymghynghori a llywodraeth y Cynulliad ymlaen llaw chwaith.

    Amcangyfrif bydd yr Academi yn costio biliynau o bunnau iw sefydlu ai rhedeg. Roedd yr hyfforddiant wedii rhannu mewn dau rhan neu becyn mae Metrix wedi ennill y cytundeb i ddarparur pecyn cyntaf, ond maer ail becyn wedii ganslo yn barod oherwydd y gost. Y bwriad yw symud yr holl hyfforddiant yma i Sain Tathan dros y pum mlynedd nesaf. Roedd Metrix yn hawlio mai hwn oedd y buddsoddiad sengl mwyaf erioed yng Nghymru. Roedden nhwn amcangyfrif hefyd y byddain creu tua 5,000 o swyddi gwerth 60 o filiynau bob blwyddyn ir economi lleol.

    Roedd rhai ohonon ni yn erbyn y cynllun yma mewn egwyddor beth bynnag. Mae gyda ni draddodiad o heddwch yng Nghymru ac i fi fel aelod or Blaid, mae gennyn ni fel Plaid draddodiad a hanes o wrthwynebu datblygiadau milwrol or math yma. Ond doedd dim pwer gyda ni yng Nghymru iw rhwystro penderfyniad a wnaed yn Llundain oedd hwn.

    Ond hyd yn oed ir rhai oedd yn fodlon derbyn datblygiad felly, fe ddaeth yn amlwg yn weddol fuan bod problemau mawr. Ar wahan i ganslor ail becyn, bu rhaid ir llywodraeth rhoi 45 miliwn yn ychwanegol ir consortiwm yn barod iw gadw fe mewn busnes. Fe gafodd yr honiadau am swyddi ei chwyddo i chwech a saith cant, ond yn fuan iawn roedd y ffigurau yn disgyn i dair mil, dwy fil a hanner.a neb yn fodlon dweud faint or swyddi byddain mynd i bobl lleol a pha fath o swyddi athrawon neu glanheuwyr.

    Datgelwyd y byddai unrhyw wladwriaeth yn y byd yn gallu prynu hyfforddiant yn Sain Tathan digon o arian oedd yr unig amod.

    Ac ar ben hynny roedd cefnogwyr y prosiect yn ymosod yn hollol afresymol ar y rhai ohonon ni oedd naill ai yn ei wrthwynebu neu dim ond yn gofyn cwestiynau, hyd yn oed.

    Nol yn 2008 roeddwn in trafod hwn gyda cyn aelod Senedd Ewrop o Fflandrys, Nelly Maes. Roedd hin deall yn iawn gan eu bod nhw yn senedd Fflandrys wedi cael sgandal mawr gyda trwyddedau arfau. Fe benderfynon nhw sefydlu Sefydliad Heddwch yn 2004 i sicrhau bod dim byd tebyg byth yn gallu digwydd eto ac i sicrhau bod polisiau Senedd Fflandrys yn unol ai dymuniad i gyfrannu at heddwch a chyfiawnder byd eang.

    Erbyn hyn mae Nelly yn gyfarwyddwr y Sefydliad. Maen anibynnol ond maen cael ei ariannu gan y senedd (ddim y llywodraeth). Ei rol yw ymchwilio a pharatoi adroddiadau ar heddwch, diarfogi a datrys gwrthdaro yn y gymdeithas yn ogystal ac ar lefel rhyngwladol ac i edrych yn arbennig at oblygiadau polisiau neu gweithredoedd y senedd neur llywodraeth. Maer senedd yn gorfod ystyried cyngor y Sefydliad ar sawl maes polisi. Does dim rhaid iddynt ddilyn y cyngor, ond os nad ydynt, mae rhaid esbonio mewn ysgrifen pam ddim. Maer Sefydliad hefyd yn casglu gwybodaeth ar heddwch sydd ar gael ir cyhoedd. Maen gwneud gwaith addysg heddwch yn uniongyrchol gyda ysgolion.

    Roedd y Sefydliad Heddwch yn amlwg wedi gwneud gwahaniaeth mawr iw senedd nhw. Roedden nhwn gallu yn gorfod gweld effaith eu penderfyniadau nhw ar bobl, ar yr amgylchedd, ar wledydd eraill.

    Roeddwn in gallu gweld y potensial i rhywbeth tebyg yng Nghymru. Yn yr un modd a maer ymrwymiad i ddatblygu cynaladwy wedi llywio gwaith i Cynulliad, byddai Academi Heddwch yn gwneud gwleidyddion yn ymwybodol o wir effaith eu penderfyniadau neu yn achos Sain Tathan, penderfyniad San Steffan. Ni fyddain bosibl wedyn i brosiect fel hwn gael ei werthu ar sail maint y buddsoddiad ar nifer o swyddi pontensial yn unig. Byddai rhaid ystyried yr effaith ar y gymuned lleol, ar yr amgylchedd, ar iaith a diwylliant, ar yr economi cyfan ac ar ddelwedd Cymru yn rhyngwladol, yn ogystal.

    Felly ym mis Ionawr eleni fe drefnais i i grwp o Gymru i ymweld ar Sefydliad Heddwch ym Mrwsel i ddeall mwy am ei waith. Wedi ysbrydoli gan yr hyn rodden ni wedii weld, fe drefnwyd cyfres o gyfarfodydd Cynefin y Werin ac eraill i ddatblygur syniad i Gymru. Mae llawer o drafodaeth wedi bod! Fel syn digwydd yn aml iawn, mae gan bawb ei syniad ei hun o ba fath o sefydliad sydd eisiau. Roedd yn rhaid cael ffocws ir gwaith, neu byddai fe ddim yn gweithio o gwbl. Er bod ni eisiau corff sydd yn gallu cyfrannu at sustem addysg heddwch gwell a chydweithio gyda mudiadau eraill, i fi yr elfen bwysicaf yw ei fod yn gallu rhoi cyngor ir Cynulliad. Dyna beth syn mynd i newid nid yn unig polisiau unigol ond diwylliant gwleidyddiaeth yng Nghymru.

    Fe lwyddon ni i baratoi cynnig yn amlinellu Academi Heddwch i Gymru a penderfynwyd ei alw yn Academi yn Gymraeg ac Institute yn Saesneg. Yn dilyn trafodaethau gyda rhai gwleidyddion or Cynulliad, fe gyflwynwyd ein cynnig fel deiseb ir pwyllgor deisebau yn y Cynulliad diwedd y mis diwethaf, gyda dros 1,500 o unigolion yn ei gefnogi. Fe aeth e mewn yn enw Cymdeithas y Cymod, y Ganolfan Materion Rhyngwladol Cymru, Cynefin y Werin ac CND Cymru. Maer deiseb wedii dderbyn a chaiff ei drafod yn y flwyddyn newydd. Maen bosibl iawn y bydd gwahoddiad yn mynd i Sefydliadau Heddwch eraill i rhoi tystiolaeth ir pwyllgor am eu gwaith.

    Mae sawl Academi neu Sefydliad Heddwch yn y byd. Un o ddiddordeb arbennig i ni yng Nghymru ywr un yn ynysoedd yr Aland yn y Baltic rhan or Ffindir ar hyn o bryd ond sydd yn gweithio dros anibynniaeth. Mae ganddyn nhw sefydliad sydd yn edrych nid yn unig ar heddwch ond yn ogystal ar hawliau lleiafrifoedd ac ar hunan lywodraeth. Maer ynysoedd eu hunain yn ardal niwtral a demilitarised. Rwyn trefnu cwrdd ar Sefydliad yn yr Aland yn y flwyddyn newydd hefyd pan maer tywydd yn caniatau!

    Ac rydyn nin gobeithio gwahodd pobl or Sefydliadau eraill i Gymru i siarad am eu profiadau au gwaith nhw pan ddawr pwnc yma lan yn y pwyllgor. Yn y cyfamser rydyn nin gweithio yn galed i godi ymwybyddiaeth or cynnig yma a chynyddur cefnogaeth. Rydw in cydlynu yn agos gyda phobl Fflandrys, fydd yn trefnu cynhadledd fawr ym Mrwsel yn ail hanner y flwyddyn nesaf yn ystod llywyddiaeth Gwlad Belg or Undeb Ewropeaidd. Maen nhwn gwahodd pobl o ben drawr byd ac rwyn benderfynol y bydd gyda ni gynrychiolaeth o rhyw fath o Gymru yno i gyfrannu at y drafodaeth ac i ddysgu wrthyn nhw.

    Rwyn credu bod llawer ohonon ni wedi ein ysbrydoli gan y syniad am Academi Heddwch. Mae gyda ni i gyd ddigon o brotestio ac ymgyrchu on blaenau yn erbyn Sain Tathan, yn erbyn Trident, ac yn y blaen. Mae hwn yn gyfle i ddod a gwleidyddion, mudiadau a chyrff gwahanol a chymunedau at ei gilydd mewn ymgyrch bositif. Mae e hefyd yn rhywbeth gallen ni ei ennill yn eitha posibl erbyn etholiadaur Cynulliad yn 2011. Ac mae hynny yn brofiad gwahanol i ni yn y mudiad heddwch nid ennill ond ennill mewn cyfnod mor fyr!

    Rwyn gobeithio eich bod chi hefyd wedich ysbrydoli gan y syniad yma a byddwch chi yn fodlon bod yn rhan or ymgyrch. Rydyn ni fel cenedl eisiau cyfrannu at heddwch a chyfiawnder byd eang. Bydd Academi Heddwch yn ffordd i Gymru wneud hynny.

    Jill Evans ASE

    Photo: Jill Evans